معرفی کوههای آذربایجان
کلمه ساوالان که از دو کلمه ساو(باج) و آلان (گیرنده) تشکیل شده است، باج گیرنده می باشد. همچنین کلمه "ساو" به معنی وحی نیز به کار برده شده است که در اینصورت "ساوالان" به معنی "وحی گیرنده" نیز می باشد و وجه تسمیه ی آن بعلت عزلت، عبادت و بعثت پیامبر باستان حضرت زرتشت در بلندترین نقطه ی این کوه عظیم است. و در برخی نوشته ها معنی ساوالان را گيرنده آب ( سوالان) يا گيرنده صدا عنوان کرده اند. در منابع فارسي ساوالان با نام سبلان شناخته می شود که آن را از باران بزرگي به نام سبل مي دانند.
در لغت نامه دهخدا در مورد سبلان این چنین نوشته است: سولان، و آن کوهی باشد نزدیک اردبیل. کوهی است عظیم و بلند در حوالی اردبیل و بشرافت مشهور و بسیاری از اهل الله در آن کوه عبادت گزیده و ریاضت کشیده اند
کوه
آتشفشانی ساوالان در طول جغرافيايي ۴۷ درجه و ۵۰ دقيقه شرقي و عرض
جغرافيايي ۳۸درجه و ۱۷دقيقه شمالي قرار گرفتهاست. رشته كوه ساوالان از دره
قره سو در شمال غرب اردبيل و در جهت شرقي و غربي بطول 60 كيلومتر و عرض 45
كيلو متر تا كوه قوشا داغ اهر ادامه مي يابد ، سطحي كه بوسيله آن در
آذربايجان اشغال شده است حدود 6000 كيلو متر مربع مي باشد و در دامنه های
خود سه شهر زیبا یعنی سراب، اردبیل و مشگین شهر و بیش از ۱۰۰۰ آبادی را
جای داده است. از نظر زمين شناسي ساوالان دو مرحله آتشفشان عمده داشته است.
فعاليت قدیمی از ( ائوسن) شروع گرديده ولي آنچه که کوه ساوالان را بوجود
آورده در مرحله دوم (پليوسن – کوارتنر) شروع به فعاليت نموده و تا عصر بعد
از آخرين يخبندان هم ادامه داشته است. گدازه هاي آتشفشان ساوالان مساحتي
معادل 1200 کيلومتر مربع را اشغال نمودهاند. در کوه ساوالان، محل هایی دیده
میشود که برف دایمی و یخچال جاودانه دارند و علت آن بارندگی به نسبت زیاد و
ارتفاع نقاط است. حدود برفهای دایمی ساوالان از 4000 متر تا 4100 متر دامنه
شمالی است که آثار یخچال قدیمی نیز در این حدود به خوبی دیده می شود.
بلندترین
قله ساوالان با ارتفاع 4811 متر "سلطان ساوالان" نام دارد و دومین قله آن را
"حرم داغ " می گویند که نوکی تیز و غیرقابل صعود دارد ، قله سوم که
ارتفاع آن نسبت به سلطان ساوالان و حرم داغ کمتر است، کسری نام دارد که در
زیر به توصیف هر یک می پردازیم.
قله سلطان به شكل مخروط زيبايي است و حدود پنج كيلومتر مربع مساحت دارد. دهانه آتشفشان خاموش آن در جنوب شرقي قله و در داخل اين دهانه درياچه اي با محيط بيضي شكل به اقطار 145 و 80 و عمق تقریبی 40 متر وجود دارد. آب درياچه 25 متر پايين تر از لبه هاي مخروط آتشفشاني است و در رديف درياچه هاي آتشفشاني محسوب مي شود که از لحاظ علم درياچه شناسي يا ليمونولوژي درجهان بي نظيراست.
آب آن به استثناي اواسط تير ماه تا اوايل شهريور در تمام فصول سال يخ بسته و منجمد است و درجه حرارت آن از درجه حرارت محيط تبعيت مي كند و آب آن تنها از طريق ريزش برف و ذوب آن تامين مي شود. آب آن آبی مايل به سبز و زلال كه از نظر شيميائي جز آبهاي سولفاته كلسيك و سديك بسيار سبك و غني از سيليس است. مشهوراست که قبر زرتشت پيامبردرکناراين دریاچه وزيريکي ازتخته سنگ ها قرار دارد.
سنگ معروف محراب داشی (سنگ محراب) در قسمت شمالی قله سلطان و در مسیر جبهه ی اصلی یعنی شمال شرقی واقع است که در کتاب معجم البلدان به قبور حضرت حامد (گائوماته زرتشت) و حضرت هود پیامبر(سپیتمه جمشید) در زیر این سنگ اشاره شده است. گویند سنگ محراب محل عبادت زرتشت بوده است
حرم داغ: دومین ناحیه مرتفع ساوالان بعد از سلطان، ستيغ بزرگي است که به نام حرم داغ یا ساوالان کوچک شناخته می شود.
حرم داغ شامل سه قله می باشد ، بلندترین آن حرم 1 با ارتفاع 4587 متر و دیگر قلل آن از سمت حرم 1 به ترتیب حرم 2 و حرم 3 نامیده می شوند. و به جز حرم 3 دو حرم دیگر غیر قابل صعود می باشد.
کسری: سومین قله مرتفع ساوالان کسری یا آقام داغ با ارتفاع 4577 متر می باشد.
قارتال
در جبهه غربي قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگي به شکل عقاب به نام قارتال (عقاب) قراردارد که در طول زمان به نماد ساوالان تبديل شدهاست.اين قطعه سنگ به شکل عقابي است که نشسته و سر را به جانب شرق چرخانده است.
